<
>
در آخرین مرحله شارژ کالابرگ الکترونیک، دولت چهاردهم با افزایش ۱۲۰ هزار تومانی، مبلغ کالابرگ دهکهای اول تا سوم درآمدی را به ۶۲۰ هزار تومان رساند. این اقدام که پس از وقفهای نسبتاً طولانی و در پاسخ به انتقادها از وضعیت معیشت مردم صورت گرفت، بار دیگر این پرسش مهم را مطرح کرده است: آیا این افزایش، در مواجهه با تورم افسارگسیخته و گرانی روزافزون کالاهای اساسی، توانایی بهبود وضعیت تغذیهای و معیشتی خانوارهای ایرانی را دارد؟ تحلیلها نشان میدهد که ریشههای گرانی عمیقتر از آن است که تنها با افزایش اعتبار کالابرگ بتوان بر آن فائق آمد.
جزئیات تازهترین شارژ کالابرگ و اولویتهای خرید مردم
روز شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۴، پنجمین مرحله شارژ کالابرگ در دولت چهاردهم به انجام رسید. این شارژ در فاز نخست، ویژه خانوارهای سه دهک اول درآمدی و همچنین خانوادههای حمایتی دارای عضو معلول است. با افزایش ۱۲۰ هزار تومانی، هر نفر از مشمولان میتواند با اعتبار ۶۲۰ هزار تومانی، ۱۱ قلم کالای اساسی را از فروشگاههای طرف قرارداد تهیه کند. این اقلام شامل شیر، لبنیات، گوشت مرغ، گوشت قرمز، تخممرغ، حبوبات، برنج، ماکارونی، روغن، قند و شکر هستند. گفتنی است در مراحل پیشین، چهار قلم گوشت بوقلمون، بلدرچین، ماهی و میگو نیز به این لیست اضافه شده بود، اما با توجه به قیمتهای سرسامآور آنها، عملاً از سبد خرید بیشتر مردم حذف شدند و شهروندان عمدتاً به خرید اقلام ضروریتر و مقرونبهصرفهتری مانند برنج و مرغ روی میآورند.
بررسی رفتار خرید مصرفکنندگان نشان میدهد که استقبال از اقلام موجود در طرح کالابرگ یکسان نیست. مردم بیشتر تمایل به خرید محصولات ضروری با قیمت بالا مانند:
حبوبات
برنج
روغن
هستند و پس از آن، گوشت قرمز و مرغ در اولویت قرار میگیرند. متاسفانه، مصرف لبنیات در سبد روزانه خانوارها به حداقل رسیده و در بسیاری از موارد حذف شده است.
کشمکش کالابرگ با موج گرانی کالاهای اساسی
همزمان با شارژ مجدد کالابرگ، بازار کالاهای اساسی شاهد نوسانات قیمتی قابل توجهی است. قیمت برخی اقلام اساسی که قابلیت خرید با کالابرگ را دارند، در هفتههای اخیر به شدت افزایش یافته است. برای مثال:
شیر کمچرب بطری نزدیک به ۵۰ هزار تومان
ماست کمچرب ۲.۵ کیلوگرمی حدود ۱۴۵ هزار تومان
گوشت مرغ بین ۱۳۷ تا ۱۵۵ هزار تومان
هر شانه ۳۰ عددی تخممرغ بین ۱۷۹ تا ۲۵۰ هزار تومان
این ارقام نشان میدهد که حتی با افزایش مبلغ کالابرگ، توان خرید خانوادهها برای تأمین حداقلهای پروتئین و سایر اقلام ضروری، همچنان با چالش جدی روبرو است. جدول قیمت کالاهای اساسی در بازار، گویای این واقعیت است که نرخها به گونهای جهش یافتهاند که ۶۲۰ هزار تومان به ازای هر نفر، به سختی پاسخگوی نیازهای تغذیهای یک ماهه خواهد بود.
ریشه چالش: حذف ارز ترجیحی و پیامدهای آن بر کالابرگ
افزایش مبلغ کالابرگ در مرحله پنجم، نه به قصد تقویت واقعی قدرت خرید مردم، بلکه بیشتر در پی جبران تبعات حذف ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی از کالاهای اساسی نظیر گوشت و برنج انجام شده است. این سیاست، ادامه رویکرد جراحی اقتصادی دولت سیزدهم بود که با حذف ارز ۴,۲۰۰ تومانی از نهادههای دامی، موجی از گرانی را در بازار گوشت قرمز در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به راه انداخت.
این تغییرات ارزی، پیامدهای گستردهای بر زنجیره تأمین و تولید داشته است:
معوقات ارزی: واردکنندگان برنج اعلام کردهاند از بهمن ۱۴۰۳ تاکنون ارز مورد نیاز خود را دریافت نکردهاند، در حالی که محصولات به مصرف رسیدهاند. تولیدکنندگان شیر خشک کودک نیز تنها بخش کوچکی از ارز مورد نیاز خود را دریافت کردهاند.
بحران نهادههای دامی: وزیر جهاد کشاورزی از مطالبات ۶ میلیارد دلاری تأمینکنندگان نهادههای دامی خبر داده که منجر به کمبود نهاده و تغذیه نامناسب دامها شده است.
شیوع بیماریها و افزایش قیمت: این کمبود نهادهها، به شیوع تب برفکی در دامها و خسارات گسترده به دامداریها دامن زده است. نتیجه آن، افزایش بیسابقه قیمت شیر خام به بالای ۴۰ هزار تومان و جهش قیمت تخممرغ از ۱۸۰ هزار تومان به بیش از ۲۵۰ هزار تومان در کمتر از سه ماه بوده است.
امین دلیری، از تحلیلگران مسائل اقتصادی، با انتقاد از این رویکرد، نسبت به پیامدهای مخرب تغییرات ارزی بر معیشت مردم هشدار داده است. در حالی که ایران از نظر ذخایر نفتی و گازی در ردههای بالای جهان قرار دارد، اما مردم با چالشهای اساسی در تأمین غذای خود روبرو هستند؛ وضعیتی که رفاه را به حاشیه برده و سخن از بقا را به میان میآورد.
طرحهای حمایتی تکمیلی در کنار کالابرگ
دولت علاوه بر طرح کلی کالابرگ، در تلاش است تا با اجرای طرحهای حمایتی تکمیلی، بخشی از بحران سوءتغذیه را، بهویژه در گروههای آسیبپذیر، مدیریت کند:
طرح یسنا: این طرح، با هدف حمایت غذایی از مادران باردار و دارای فرزند زیر دو سال در سه دهک اول درآمدی، از ۱۰ آذر ۱۴۰۴ شارژ شده است. اعتبار ۶۵۰ هزار تومانی برای هر نفر، به تأمین سبد غذایی ۱۶ قلمی شامل لبنیات، حبوبات، پروتئین، چربی، میوه و سبزیجات اختصاص دارد و حتی امکان خرید پوشک را نیز فراهم میکند.
حمایت غذایی از کودکان دچار سوءتغذیه: این طرح ملی که با همکاری وزارتخانههای تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بهداشت و سازمان برنامه و بودجه اجرا میشود، کودکان ۵ تا ۵۹ ماهه دارای سوءتغذیه را تحت پوشش قرار میدهد. در سال ۱۴۰۴، پوشش این طرح ۱۰۰ درصد افزایش یافته و اعتبار سبد غذایی کودکان با ۲۰ درصد افزایش به ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برای دهکهای اول تا پنجم و ۶۶۰ هزار تومان برای دهکهای ششم و هفتم رسیده است.
آینده کالابرگ و دغدغههای معیشتی
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی پیشتر اعلام کرده بود که دولت قصد دارد یارانه غیرنقدی (کالابرگ) هفت دهک پایین درآمدی را در سال ۱۴۰۴ ادامه دهد. اما تحقق این وعده، منوط به تأمین اعتبار است که به نظر میرسد از طریق حذف بیشتر خانوارها از لیست یارانهبگیران نقدی و تخصیص آن به خانوارهای فقیرتر محقق خواهد شد. به عبارت دیگر، دولت با چالش بزرگ تأمین مالی و مدیریت انتظارات مردم مواجه است.
با توجه به کاهش توان خرید مردم و تداوم گرانیها، این پرسش اساسی مطرح میشود که آیا کالابرگ خانوارهای دهکهای چهارم تا هفتم نیز به زودی شارژ خواهد شد؟ و در صورت شارژ، آیا مبلغ ۳۵۰ هزار تومانی آن نیز متناسب با تورم افزایش مییابد؟ اینها دغدغههایی هستند که در میان چانهزنیهای مسئولان بر سر یارانه حداقلی، سایه سنگینی بر سفره شهروندان افکندهاند؛ آن هم در کشوری که ظرفیتهای اقتصادی عظیمی دارد اما از سوءمدیریت رنج میبرد.
مطالب مرتبط
- بیثباتی قوانین و فقدان زیرساختهای پایدار، موانع اصلی جذب سرمایهگذاران به مناطق آزاد ایران است
- افزایش ۱۲۵ میلیون تومانی قیمت خودروهای داخلی در کمتر از دو هفته، بازار را متلاطم کرد
- بانک مرکزی با راهبردهای چندوجهی به جنگ نوسان ارز میرود و ثبات را به اقتصاد ایران بازمیگرداند
- معاون رئیسجمهور از توافق با سازمان برنامه و بودجه برای تسریع در تکمیل پروژههای نیمهتمام کشور خبر داد.
«سلام من مهناز رستمی هستم؛ ۴۰ ساله و با بیش از ۱۸ سال تجربهی حرفهای در عرصهی روزنامهنگاری و خبر. مسیر کاریام را از علاقهی عمیق به نوشتن و روایت واقعیت آغاز کردم و در این سالها تلاش کردهام خبر را نه فقط بهعنوان یک گزارش ساده، بلکه بهعنوان ابزاری برای آگاهیبخشی، ایجاد گفتوگو و ارتقای سطح دانش جامعه ارائه کنم.
دارای مدرک کارشناسی هستم و در طول این سالها در رسانههای مختلف فعالیت کردهام؛ از پوشش خبرهای روز گرفته تا نگارش تحلیلهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی. همواره کوشیدهام با قلمی روان، نگاه نقادانه و توجه به جزئیات، محتوایی تولید کنم که برای مخاطبان هم جذاب و هم قابل اعتماد باشد.
اصول کاری من بر پایهی صداقت، سرعت و دقت بنا شده است. باور دارم که خبرنگار باید هم چشم بینای جامعه باشد و هم صدای آن؛ بنابراین همیشه تلاش کردهام روایتهایم فراتر از انتقال اطلاعات باشند و به شکل تحلیلهای اثرگذار در ذهن خواننده باقی بمانند.
در «چکاوک سحر» هدف من این است که خبرهای معتبر و تحلیلهای کاربردی را در اختیار مخاطبان قرار دهم؛ محتوایی که هم برای خوانندگان عمومی و هم برای متخصصان حوزههای مختلف ارزشمند باشد. من اعتقاد دارم که خبر کوتاه و موجز، اگر درست و دقیق نوشته شود، میتواند بیش از هر متن طولانی تأثیرگذار باشد.
امروز، پس از سالها تجربه، همچنان با همان انگیزهی اولیه قلم میزنم؛ با این باور که هر خبر درست میتواند دریچهای تازه به جهان باز کند و هر روایت صادقانه میتواند اعتماد و آگاهی را در جامعه گسترش دهد.»
