آلودگی هوا، به عنوان یکی از جدیترین معضلات زیستمحیطی و بهداشتی در ایران، سالانه سلامت میلیونها شهروند را به خطر میاندازد و خسارات اقتصادی هنگفتی به بار میآورد. این چالش پیچیده که ریشههایی در فعالیتهای صنعتی، حملونقل، و حتی شیوههای سنتی کشاورزی دارد، نیازمند راهکارهای جامع و پایدار است. در این میان، نقش شرکتهای دانشبنیان و فناوریهای بومی در ارائه راهحلهای عملی برای مبارزه با آلودگی هوا بیش از پیش برجسته شده است. این شرکتها با اتکا به نوآوری و توان متخصصان داخلی، از سامانههای پیشرفته پایش گرفته تا فیلترهای صنعتی و راهحلهای هوشمند برای مدیریت پسماندهای کشاورزی، در خط مقدم نبرد با این بحران ایستادهاند.
پیشگامی دانشبنیانها در نبرد با آلودگی هوا: راهکارهای نوین از پایش تا فیلتراسیون
جمهوری اسلامی ایران با دهها شهر که بیش از نیمی از سال را در شرایط ناسالم یا بسیار ناسالم سپری میکنند، با بحران آلودگی هوا دست و پنجه نرم میکند. این وضعیت نه تنها سلامت عمومی را تهدید میکند، بلکه بهرهوری اقتصادی و کیفیت زندگی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. در پاسخ به این چالش ملی، شرکتهای دانشبنیان ایرانی با بهرهگیری از فناوریهای نوین، مجموعه متنوعی از راهکارها را توسعه دادهاند. این راهکارها شامل موارد زیر است:
سامانههای هوشمند پایش لحظهای کیفیت هوا
تجهیزات پیشرفته کنترل انتشار آلایندهها در صنایع
فیلترهای خودرویی و صنعتی با کارایی بالا
کورههای بیوچار برای مدیریت پسماندهای کشاورزی
این اقدامات عملی نشاندهنده ظرفیت عظیم داخلی برای کاهش وابستگی به فناوریهای خارجی و ارتقای استانداردهای زیستمحیطی کشور است.
پایش هوشمند آلودگی هوا: از ماهواره تا سنسورهای بومی برای کنترل آلایندهها
پایش دقیق و لحظهای آلودگی هوا، سنگ بنای هر برنامه موفق برای مدیریت و کاهش آن است. در این زمینه، شرکتهای دانشبنیان ایرانی پیشرفتهای چشمگیری داشتهاند:
یکی از شرکتهای فعال در حوزه پردازش دادههای ماهوارهای و هوش مصنوعی، سامانهای جامع برای پایش لحظهای کیفیت هوا ارائه کرده است. این سامانه با تلفیق دادههای زمینی و ماهوارهای (مانند Sentinel-5P) و الگوریتمهای یادگیری ماشین، قادر است آلایندههای کلیدی نظیر PM2.5، PM10، CO، NO2، O3 و SO2 را با دقت بالا اندازهگیری و پراکندگی آنها را به صورت نقشهمحور نمایش دهد. قابلیت پیشبینی روند آلودگی و ارسال هشدارهای هوشمند از دیگر مزایای این فناوری است که مدیریت کلان و فرامرزی آلودگی هوا را تسهیل میکند.
شرکت دانشبنیان سورن صنعت تاش نیز با تولید سنسور بومی "اورانوس" برای اندازهگیری ریزذرات معلق PM2.5، گام مهمی در پایش دقیق این آلاینده خطرناک برداشته است. این سنسور کوچک، کممصرف و با نگهداری آسان، میتواند شبکههای پایش گستردهای را تشکیل داده و دادههای آن برای شناسایی نقاط بحرانی (Hotspot) و اعتباربخشی به مدلهای پیشبینی آلودگی هوا کاربرد دارد. این تکنولوژی همچنین برای پایش محیطهای داخلی مانند بیمارستانها و مدارس بسیار کارآمد است.
در حوزه پایش صنعتی، شرکت پویانیک بنیان شریف برای نخستین بار در ایران، سامانهها و دستگاههای تخصصی پایش و سنجش آلودگی هوا را برای صنایع، نیروگاهها و خودروها به صورت بومی طراحی و تولید کرده است. آنالایزر گازهای خروجی دودکش این شرکت، امکان پایش لحظهای آلایندههای خروجی از نیروگاهها، پتروشیمیها و پالایشگاهها را فراهم میآورد و نقش حیاتی در کنترل منابع اصلی آلودگی هوا ایفا میکند. این سیستمها پس از گذراندن موفقیتآمیز تستهای آزمایشگاهی و میدانی در نیروگاه شهید رجایی قزوین، تأییدیه رسمی را از مراکز معتبر داخلی کسب کردهاند.
کنترل آلودگی هوا در صنایع و شهرها: نوآوری در سیستمهای تصفیه و فیلتراسیون
صنایع و حملونقل از مهمترین عوامل ایجاد آلودگی هوا به شمار میروند و شرکتهای دانشبنیان با ارائه راهکارهای فناورانه، به دنبال کنترل و کاهش آلایندهها در این بخشها هستند:
یک شرکت دانشبنیان فعال در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، با توسعه یک سیستم تصفیه هوای جامع، قادر است تا 80 درصد از ذرات معلق (PM2.5 و PM10)، دیاکسید و مونوکسید کربن، دوده و بوهای نامطبوع ناشی از زبالهها و پسماندها را کاهش دهد. این سیستم که قابلیت نصب در مکانهای پرآلودگی مانند تونلها، پمپبنزینها و مراکز بازیافت را دارد، گامی مؤثر در بهبود کیفیت هوای شهری و صنعتی است.
شرکت ستاره پالایه با نام تجاری ستاره فیلتر، در تولید انواع فیلترهای روغن، هیدرولیک، سوخت، هوا و کابین برای خودروهای سبک و سنگین و همچنین فیلترهای تخصصی برای صنایع مهمی چون نفت و گاز، پتروشیمی و نیروگاهها فعالیت میکند. این فیلترها با هدف کاهش انتشار آلایندهها و بهبود عملکرد ماشینآلات و وسایل نقلیه، نقش مهمی در کنترل آلودگی هوا ایفا میکنند و در تأمین نیازهای صنعتی کشور خودکفا هستند.
شرکت پیرامون سیستم قشم، به عنوان پیشرو در زمینه «آنالایزرهای آنلاین»، سیستمهای پایش خروجی دودکشها را بر اساس تکنولوژی روز دنیا و به صورت کاملاً بومی طراحی و ساخته است. این سامانهها امکان پایش لحظهای پارامترهای مختلف آلاینده نظیر CO، CO₂، NOx، SO₂، O₂ و گرد و غبار را فراهم میآورند. بومیسازی این فناوری پیشرفته نه تنها نیاز صنایع کشور به واردات را کاهش داده و از خروج ارز جلوگیری میکند، بلکه در شرایط تحریم، تأمین تجهیزات حیاتی برای کنترل آلودگی هوا در صنایع مهمی چون فولاد، سیمان و پتروشیمی را تضمین کرده و ایمنی صنعتی و سلامت عمومی را ارتقا میبخشد.
راهکارهای خلاقانه دانشبنیان برای کاهش آلودگی هوا در کشاورزی و خودرو
علاوه بر منابع شناختهشده آلودگی هوا، شرکتهای دانشبنیان به سراغ چالشهای کمتر مورد توجه اما با اهمیت بالا نیز رفتهاند:
سوزاندن بقایای گیاهی پس از برداشت محصول، بهویژه در مزارع گندم و جو، یکی از عوامل مهم ایجاد دود و تشدید آلودگی هوا در بسیاری از مناطق است. این عمل که علاوه بر آسیبهای زیستمحیطی، طبق قانون هوای پاک نیز ممنوع و جرمانگاری شده است، سالانه خسارات فراوانی به اکوسیستم وارد میکند. در همین راستا، شرکت نوآوران زیستبنیان آویسا با طراحی کوره بیوچار مبتنی بر فناوری اینترنت اشیا، راهکاری خلاقانه ارائه کرده است. این کوره، بقایای کشاورزی را بدون تولید دود و آلودگی، به بیوچار تبدیل میکند. بیوچار مادهای ارزشمند است که ضمن بهبود کیفیت خاک و افزایش حاصلخیزی، از تولید آلایندههای ناشی از سوزاندن جلوگیری کرده و برای کشاورز ارزش اقتصادی ایجاد میکند. این راهکار نمونهای درخشان از تبدیل تهدید به فرصت در حوزه آلودگی هوا است.
در صنعت خودروسازی، یکی از شرکتهای دانشبنیان با هدف بومیسازی فناوریهای کلیدی، موفق به طراحی و تولید واحد کنترل الکترونیکی موتور (ECU) با نام AZMT برای خودروهای پلتفرم URO5 شده است. این محصول با الهام از معماری ECUهای معتبر جهانی، اما به صورت کاملاً بومی و مطابق با نیازهای بازار داخلی توسعه یافته است. ECU بومی با انجام کالیبراسیونهای دقیق و گذراندن تستهای آلایندگی و کاهش مصرف سوخت، نقش مهمی در کنترل انتشار گازهای گلخانهای و ذرات معلق از خودروها و بهبود عملکرد کلی آنها ایفا میکند. این اقدام نه تنها به کاهش وابستگی کمک میکند بلکه استانداردهای زیستمحیطی خودروهای تولید داخل را نیز ارتقا میبخشد.
آیندهای روشن با تکیه بر توان داخلی در مبارزه با آلودگی هوا
مجموعه این دستاوردها به وضوح نشان میدهد که فناوریهای دانشبنیان ایرانی نه تنها توانمندی بالایی در حل چالشهای پیچیدهای مانند آلودگی هوا دارند، بلکه میتوانند به عنوان محرکی برای رشد اقتصادی، کاهش وابستگی و ارتقای سلامت عمومی عمل کنند. از پایش لحظهای و دقیق گرفته تا راهکارهای فعال برای تصفیه و کاهش آلایندهها در صنایع، کشاورزی و حملونقل، گستره فعالیت این شرکتها امیدبخش است. با توجه به اثربخشی این محصولات و ایدههای فناورانه، امید است که مدیران و تصمیمگیران کشور با حمایت همهجانبه، از این ظرفیت داخلی حداکثر بهرهبرداری را در مسیر تحقق هوای پاک و توسعه پایدار به عمل آورند.
مطالب مرتبط
- دستور رئیسجمهور برای رفع محدودیت گاز صنایع صادراتمحور، در آذرماه اجرایی نشد
- پیشرفت چشمگیر نهضت ملی مسکن نیروهای مسلح؛ گامی بلند در جهت تامین سرپناه در سمنان و دامغان
- هواشناسی اصفهان هشدار نارنجی تشدید سامانه بارشی را برای سراسر استان صادر کرد
- راهاندازی مجدد کریدور ریلی ITI: ایران با احیای قطار اسلام آباد-تهران-استانبول برگ برنده ترانزیتی خود را رو میکند
«سلام من مهناز رستمی هستم؛ ۴۰ ساله و با بیش از ۱۸ سال تجربهی حرفهای در عرصهی روزنامهنگاری و خبر. مسیر کاریام را از علاقهی عمیق به نوشتن و روایت واقعیت آغاز کردم و در این سالها تلاش کردهام خبر را نه فقط بهعنوان یک گزارش ساده، بلکه بهعنوان ابزاری برای آگاهیبخشی، ایجاد گفتوگو و ارتقای سطح دانش جامعه ارائه کنم.
دارای مدرک کارشناسی هستم و در طول این سالها در رسانههای مختلف فعالیت کردهام؛ از پوشش خبرهای روز گرفته تا نگارش تحلیلهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی. همواره کوشیدهام با قلمی روان، نگاه نقادانه و توجه به جزئیات، محتوایی تولید کنم که برای مخاطبان هم جذاب و هم قابل اعتماد باشد.
اصول کاری من بر پایهی صداقت، سرعت و دقت بنا شده است. باور دارم که خبرنگار باید هم چشم بینای جامعه باشد و هم صدای آن؛ بنابراین همیشه تلاش کردهام روایتهایم فراتر از انتقال اطلاعات باشند و به شکل تحلیلهای اثرگذار در ذهن خواننده باقی بمانند.
در «چکاوک سحر» هدف من این است که خبرهای معتبر و تحلیلهای کاربردی را در اختیار مخاطبان قرار دهم؛ محتوایی که هم برای خوانندگان عمومی و هم برای متخصصان حوزههای مختلف ارزشمند باشد. من اعتقاد دارم که خبر کوتاه و موجز، اگر درست و دقیق نوشته شود، میتواند بیش از هر متن طولانی تأثیرگذار باشد.
امروز، پس از سالها تجربه، همچنان با همان انگیزهی اولیه قلم میزنم؛ با این باور که هر خبر درست میتواند دریچهای تازه به جهان باز کند و هر روایت صادقانه میتواند اعتماد و آگاهی را در جامعه گسترش دهد.»
