جستارهای فلسفی درباره دوستی در این کتاب به سراغ مضامین متنوعی میرود تا پاسخی برای چرایی میل به دوستشدن بیابد. گارسس دوستیهای مختلفی را بررسی میکند؛ از رفاقتهایی که در متن مبارزه اجتماعی و سیاسی شکل میگیرد تا دوستی با حیوانات و اشیا، دوستیهای ماجراجویانه، دوستی با طبیعت و حتی انتخاب آگاهانه تنهایی.
واقعیت این است که ما میتوانیم هیچوقت دوستی نداشته باشیم. هیچ نیروی الزامآوری در جامعه ما را ملزم به داشتن دوست نمیکند. پس این میل پرشور به برقراری پیوند با دیگری از کجا میآید؟ تحلیل مفهوم دوستی در فلسفه معاصر پاسخ روشنی به این پرسش نمیدهد، اما گارسس با بهرهگیری از ادبیات، سینما و فلسفه، مسیرهایی برای نزدیکشدن به پاسخ میگشاید.
خواهرانگی؛ شکستن قالب مردانه دوستی
یکی از مهمترین وجوه نگاه نو به دوستی در کتاب هوای دوستی، نقد سنت کلاسیک در تعریف دوستی است. گارسس معتقد است معیارهای سنتی دوستی که اساساً مبتنی بر مردانگی و روحیات و رفتارهای مردانه شکل گرفته، روایت ناقصی از این پیوند انسانی ارائه میدهد.
او با مطرح کردن مفهوم «خواهرانگی» و تحلیل ماهیت دوستی زنان، افق تازهای در فهم این رابطه میگشاید. دوستی از این منظر، نه یک وضعیت آرمانی و ابدی، که تجربهای روزمره، متغیر و متکثر است؛ امکانی که از دل مواجهه با دیگریِ ناآشنا سر برمیآورد.
دوستی به مثابه ماندن در فاصله
شاید عمیقترین لایه اندیشه مارینا گارسس درباره دوستی در همین نکته نهفته باشد: برخلاف بسیاری از پیوندهای عاطفی دیگر، دوستی همیشه از همسانی و همرأیی آغاز نمیشود. نوعی میل معطوف به دیگریِ ناهمسان در آن هست؛ میلی که نه قصد تملک دارد و نه سودای یکی شدن.
دوستی نیرویی است که به جای حذف فاصله، آن را پذیرفتنی، معنادار و حتی بارور میکند. شاید دوستی از همین توان ماندن در فاصله آغاز میشود، نه از تلاش برای پر کردنش. این تأمل فلسفی، کتاب گارسس را از انبوه آثاری که صرفاً به ستایش دوستی میپردازند، متمایز میسازد.
مارینا گارسس؛ فیلسوفی در میدان عمومی
مارینا گارسس (متولد ۱۹۷۳) فیلسوف، جستارنویس و استاد دانشگاه اسپانیایی است که دکترای خود را از دانشگاه بارسلونا گرفته و هماکنون در دانشگاه آزاد کاتالونیا فلسفه تدریس میکند. او عضو پروژه «فضای سپید» است؛ طرحی مشترک برای ترویج فلسفه و تفکر انتقادی در میان عموم.
از او پیشتر کتابهای «فلسفه ناتمام» (۲۰۱۵)، «همنشینیهای بد» (۲۰۲۲) و «زمان وعده» (۲۰۲۳) منتشر شده است. ترجمه کتاب هوای دوستی توسط الهام شوشتریزاده از زبان اسپانیایی انجام شده و نشر اطراف آن را با قیمت ۳۵۷ هزار تومان روانه بازار کتاب کرده است.
تنهاییِ بینام؛ مسئله ناگفته کتاب
گارسس در بخشی از کتاب به نکته تأملبرانگیزی اشاره میکند: ما برای کسی که شریک زندگی ندارد کلمه «مجرد» را داریم، اما برای حرف زدن از کسی که هیچ دوستی ندارد چه واژهای در اختیار داریم؟ تنهایی ناشی از بیدوستی نه حماسه دارد و نه نام. حسی که برمیانگیزد میان ترحم و بدگمانی نوسان میکند.
این تأمل، اهمیت کتاب هوای دوستی را در جهان امروز آشکارتر میکند. جهانی که در آن شبکههای اجتماعی انبوهی از «مخاطب» و «دنبالکننده» ساخته، اما شاید هرگز به پرسش از چیستی دوستیِ راستین نزدیک نشده است.
جمعبندی؛ دوستی به مثابه مسئله انسانی
هوای دوستی کتابی نیست که تعریف قطعی از دوستی به دست دهد یا نسخهای برای خوب دوستداشتن بپیچد. ارزش آن در گشودن یک پرسش اساسی است: ما که میتوانستیم تنها بمانیم، چرا مدام به سوی دیگری بازمیگردیم؟ گارسس با هوشمندی، دوستی را از حاشیه به متن میآورد و نشان میدهد این پیوند بهظاهر ساده، چه ظرفیت فلسفی عمیقی برای اندیشیدن دارد.
کتاب او یادآوری میکند که دوستی نه یک کالای تجملی، که یکی از بنیادیترین نیازهای انسانی برای معنابخشیدن به هستی فردی و جمعی ماست. شاید به همین دلیل است که پس از خواندن این کتاب، نگاه ما به سادهترین رابطههای زندگیمان برای همیشه تغییر میکند.
«سلام من مهناز رستمی هستم؛ ۴۰ ساله و با بیش از ۱۸ سال تجربهی حرفهای در عرصهی روزنامهنگاری و خبر. مسیر کاریام را از علاقهی عمیق به نوشتن و روایت واقعیت آغاز کردم و در این سالها تلاش کردهام خبر را نه فقط بهعنوان یک گزارش ساده، بلکه بهعنوان ابزاری برای آگاهیبخشی، ایجاد گفتوگو و ارتقای سطح دانش جامعه ارائه کنم.
دارای مدرک کارشناسی هستم و در طول این سالها در رسانههای مختلف فعالیت کردهام؛ از پوشش خبرهای روز گرفته تا نگارش تحلیلهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی. همواره کوشیدهام با قلمی روان، نگاه نقادانه و توجه به جزئیات، محتوایی تولید کنم که برای مخاطبان هم جذاب و هم قابل اعتماد باشد.
اصول کاری من بر پایهی صداقت، سرعت و دقت بنا شده است. باور دارم که خبرنگار باید هم چشم بینای جامعه باشد و هم صدای آن؛ بنابراین همیشه تلاش کردهام روایتهایم فراتر از انتقال اطلاعات باشند و به شکل تحلیلهای اثرگذار در ذهن خواننده باقی بمانند.
در «چکاوک سحر» هدف من این است که خبرهای معتبر و تحلیلهای کاربردی را در اختیار مخاطبان قرار دهم؛ محتوایی که هم برای خوانندگان عمومی و هم برای متخصصان حوزههای مختلف ارزشمند باشد. من اعتقاد دارم که خبر کوتاه و موجز، اگر درست و دقیق نوشته شود، میتواند بیش از هر متن طولانی تأثیرگذار باشد.
امروز، پس از سالها تجربه، همچنان با همان انگیزهی اولیه قلم میزنم؛ با این باور که هر خبر درست میتواند دریچهای تازه به جهان باز کند و هر روایت صادقانه میتواند اعتماد و آگاهی را در جامعه گسترش دهد.»
