پنجاهودومین نشست «صد کتاب ماندگار قرن» با محوریت بررسی کتاب «تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام» اثر احمد تفضلی، در مرکز همایشهای بینالمللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد. در این نشست، ژاله آموزگار و علیاشرف صادقی، از اعضای پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به بررسی ساختار، منابع و اهمیت این اثر در مطالعات ایرانشناسی پرداختند و آن را مجموعهای جامع و دانشنامهگونه دانستند که با اتکا به منابع گوناگون، زبانها، سنگنوشتهها و آثار دینی، ادبی، تاریخی، حقوقی و علمی ایران پیش از اسلام را معرفی میکند.
ژاله آموزگار: کتابی دانشنامهگونه که احمد تفضلی بهتنهایی آن را تدوین کرد
ژاله آموزگار، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با اشاره به همراهی خود با احمد تفضلی در دوره تدوین کتاب، گفت: «بسیار خوشحالم که امروز درباره اثری ارزنده سخن گفته میشود و من شاهد تدوین مرحلهبهمرحله آن و اشتیاق زندهیاد دکتر تفضلی برای در دسترس قرار گرفتن آن بودم. در آخرین روز زندگی او نیز شادمانیاش را از اینکه این تلاش چندساله سرانجام به ثمر رسیده است، مشاهده کردم.» وی با توضیح بخشهای نخست کتاب، افزود که اثر پس از مقدمهای کوتاه درباره زبانهای ایرانی، مفهوم زبان پهلوی و پارسیک و سنت شفاهی، به ادبیات دوره باستان میپردازد و آثار منسوب به دوره ماد، روایتهای تاریخی و داستانی، سنگنوشتههای هخامنشی و مجموعه آثار اوستایی را معرفی میکند. آموزگار همچنین به معرفی آثار دوره میانه شامل زبان پارتی و پهلوی ساسانی، کتیبهها، پاپیروسنوشتهها، پوستنوشتهها، سکهها و مهرها اشاره کرد و گفت که تفضلی تنها به متون دینی نپرداخته، بلکه چیستانها، مناظرهها، آثار تاریخی، جغرافیایی و حماسی، کارنامه اردشیر بابکان، یادگار زریران، خداینامهها، متون فقهی و حقوقی، رسالههای تعلیمی، گزارش شطرنج، آییننامهنویسی، داستانها، شعر پهلوی و آثار علمی را نیز در کتاب گنجانده است.
جامعیت و اتکا به منابع متعدد؛ وجه تمایز کتاب احمد تفضلی
آموزگار کتاب «تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام» را اثری دانشنامهگونه توصیف کرد و گفت که تفضلی با تبحر علمی، روشی عالمانه و دسترسی گسترده به منابع مختلف، چکیدهای سودمند از همه مباحث مربوط به ادبیات ایران باستان را بهتنهایی تدوین کرده است. وی در عین حال به کاستیهای احتمالی کتاب بهویژه با گذشت سه دهه از تدوین آن اشاره کرد و افزود که نسخه کامل و ویرایششدهای که خود تفضلی آماده کرده بود، متأسفانه پس از حادثه ناگواری که برای او رخ داد، هرگز به دست محققان نرسید. با این حال، چاپهای متعدد کتاب نشان داده است که این اثر همچنان مورد استفاده پژوهشگران قرار دارد و امیدوارم خوانندگان با دیدهای نیک به آن بنگرند.
علیاشرف صادقی: ادبیات در عنوان کتاب به معنای مجموعه نوشتههاست و نه صرفاً شعر و داستان
علیاشرف صادقی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با توضیح مفهوم ادبیات در عنوان کتاب، گفت که در سنت پژوهشی اروپایی، ادبیات گاه به معنای مجموعه نوشتهها به کار میرود و این کتاب نیز تاریخ نوشتههایی است که در ایران بزرگ پیش از اسلام به وجود آمدهاند. وی با اشاره به محدود بودن آثار مکتوب باقیمانده از دوره باستان افزود که از دوره ماد نوشتهای در دست نداریم و از دوره هخامنشی نیز شمار کتیبههای فارسی باستان محدود است. یکی از دلایل کمبود متون این است که سنت فرهنگی ایران در بخش مهمی از تاریخ خود، سنتی شفاهی بوده و حفظ کردن اوستا عملی ارزشمند و دینی تلقی میشد که بعدها به نوشته انتقال یافت. صادقی با اشاره به دلایل از میان رفتن بسیاری از نوشتههای پیش از اسلام، تأکید کرد که کاغذ در آن دوره در دسترس نبود و باقی ماندن شماری از نوشتهها بیشتر حاصل شرایط استثنایی است.
جایگاه کتاب تفضلی در پژوهشهای ایرانشناسی و میراث علمی او
صادقی با بیان اینکه کتاب دکتر تفضلی از جامعیت بیشتری نسبت به آثار پیشین برخوردار است، گفت: «او با احاطهای که بر ادبیات فارسی، منابع عربی و پژوهشهای اروپایی داشت، اطلاعات پراکنده موجود در منابع مختلف را گردآوری و در قالب اثری منسجم عرضه کرد.» وی همچنین به گم شدن نسخه نهایی کتاب که اصلاحات پایانی تفضلی در آن ثبت شده بود اشاره کرد و امیدوار شد که روزی آن نسخه پیدا شود. در پایان این برنامه، کلیپ «زندگی و آثار احمد تفضلی» پخش شد و حاضران در بخش پرسش و پاسخ، پرسشهای خود را درباره ساختار کتاب و جایگاه تفضلی در مطالعات ایرانشناسی با سخنرانان نشست در میان گذاشتند. گفتنی است تفضلی همچنین شمار زیادی از مدخلهای مربوط به زبان پهلوی و دوره ساسانی در دانشنامه ایرانیکا را به قلم خود نوشته و گردآوری کامل آثار او میتواند تصویری دقیقتر از گستره فعالیتهای علمی این پژوهشگر برجسته ارائه کند.
«سلام من مهناز رستمی هستم؛ ۴۰ ساله و با بیش از ۱۸ سال تجربهی حرفهای در عرصهی روزنامهنگاری و خبر. مسیر کاریام را از علاقهی عمیق به نوشتن و روایت واقعیت آغاز کردم و در این سالها تلاش کردهام خبر را نه فقط بهعنوان یک گزارش ساده، بلکه بهعنوان ابزاری برای آگاهیبخشی، ایجاد گفتوگو و ارتقای سطح دانش جامعه ارائه کنم.
دارای مدرک کارشناسی هستم و در طول این سالها در رسانههای مختلف فعالیت کردهام؛ از پوشش خبرهای روز گرفته تا نگارش تحلیلهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی. همواره کوشیدهام با قلمی روان، نگاه نقادانه و توجه به جزئیات، محتوایی تولید کنم که برای مخاطبان هم جذاب و هم قابل اعتماد باشد.
اصول کاری من بر پایهی صداقت، سرعت و دقت بنا شده است. باور دارم که خبرنگار باید هم چشم بینای جامعه باشد و هم صدای آن؛ بنابراین همیشه تلاش کردهام روایتهایم فراتر از انتقال اطلاعات باشند و به شکل تحلیلهای اثرگذار در ذهن خواننده باقی بمانند.
در «چکاوک سحر» هدف من این است که خبرهای معتبر و تحلیلهای کاربردی را در اختیار مخاطبان قرار دهم؛ محتوایی که هم برای خوانندگان عمومی و هم برای متخصصان حوزههای مختلف ارزشمند باشد. من اعتقاد دارم که خبر کوتاه و موجز، اگر درست و دقیق نوشته شود، میتواند بیش از هر متن طولانی تأثیرگذار باشد.
امروز، پس از سالها تجربه، همچنان با همان انگیزهی اولیه قلم میزنم؛ با این باور که هر خبر درست میتواند دریچهای تازه به جهان باز کند و هر روایت صادقانه میتواند اعتماد و آگاهی را در جامعه گسترش دهد.»
