بازار ارز ایران در روزهای اخیر شاهد نوسانات قابل توجهی بوده است، اما تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که این جهش قیمتی بیشتر از آنکه ناشی از تغییرات بنیادین اقتصادی باشد، محصول هیجانات روانی، شایعات و تقاضای فصلی است. کارشناسان تأکید دارند که این موج گذرا بوده و با تدابیر بانک مرکزی، هیجانات ارزی در حال فروکش کردن است و بازار به سمت تعادل پایدار حرکت خواهد کرد. خریداران هیجانی در چنین شرایطی ممکن است بهای ترس و عدم قطعیت را بپردازند.
ریشههای نوسان؛ چرا هیجانات ارزی اوج گرفت؟
افزایش اخیر قیمت دلار و طلا در بازار داخلی، در نگاه اول ممکن است نگرانکننده به نظر برسد، اما بررسی دقیقتر نشان میدهد که عوامل متعددی در این جهش نقش داشتهاند که عمدتاً ماهیت هیجانی دارند. امیررضا اعطاسی، کارشناس اقتصادی، این پدیده را یک "موج هیجانی" توصیف میکند و نه یک تغییر ساختاری در اقتصاد. او تأکید دارد که رشد قیمتها ناشی از ترس از آینده است، نه دگرگونی بنیادین در اقتصاد کنونی. سه عامل اصلی در این میان برجستهاند:
اثر روانی اونس جهانی طلا: صعود بیسابقهی قیمت اونس جهانی طلا به سطوح تاریخی، سیگنالی کاذب به بازار ارز داخلی ارسال کرد. گرچه این افزایش، پدیدهای جهانی است و ارزش دلاری طلا در دنیا بالا رفته، اما در اذهان فعالان بازار به منزله تضعیف پول ملی و پناه بردن به ارز تلقی شد.
شایعات و تحلیلهای نادرست: انتشار اخبار بیاساس در کانالهای غیررسمی، از جمله گمانهزنیهایی درباره «نرخ سوم بنزین» یا «حذف ارز ترجیحی»، به تشدید فضای ترس و یأس دامن زد. این شایعات، موتور انتظارات تورمی را به حرکت درآورد و زمینهساز خریدهای هیجانی در بازار ارز شد.
تقاضای سفتهبازانه و روانشناختی: در چنین فضایی، افراد به جای سرمایهگذاری بر پایه منطق و متغیرهای بنیادین اقتصاد، به دنبال خرید آرامش ذهنی و فرار از ریسک افزایش قیمتهای آتی هستند. این نوع خرید، عمدتاً مبتنی بر اضطراب ناشی از آینده است تا واقعیتهای اقتصادی جاری.
فاکتورهای فصلی و تأثیر آن بر بازار ارز
تجربه سالیان متمادی نشان داده که اواخر آذرماه و با نزدیک شدن به پایان سال میلادی، بازار ارز تحت تأثیر تقاضای فصلی قرار میگیرد. این پدیده هر سال تکرار میشود و عمر کوتاهی دارد: واردکنندگان برای تسویهحسابهای تجاری خود به ارز بیشتری نیاز پیدا میکنند و از سوی دیگر، صادرکنندگان نیز تمایل به تأخیر در بازگشت ارزهای حاصل از صادرات خود دارند. این عدم توازن موقت میان عرضه و تقاضا، به طور طبیعی فشار صعودی بر قیمت دلار وارد میکند. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که این جهش فصلی نباید به عنوان یک روند دائمی و تغییر ساختاری در نظر گرفته شود. با گذر از این بازه زمانی کوتاه (معمولاً دو تا سههفتهای)، فشار تقاضا فروکش کرده و بازار به تعادل نسبی بازمیگردد. نوسانگیران معمولاً از این موقعیت برای تقویت انتظارات تورمی و افزایش هیجان در جامعه سوءاستفاده میکنند، اما سابقه نشان داده که این موجها به سرعت بالا میروند و به همان سرعت نیز اصلاح میشوند.
قدرت بانک مرکزی در مدیریت هیجانات ارزی
در شرایطی که هیجانات ارزی بازار را فراگرفته، نقش بانک مرکزی به عنوان بازارساز کلیدی است. خوشبختانه، دادهها حاکی از آن است که بانک مرکزی ایران در حال حاضر از منظر ذخایر ارزی و طلای فیزیکی، در موقعیت قدرتمندی قرار دارد. ورود بیش از ۱۰۰ تن طلا به کشور تنها در سال گذشته، نشان از پشتوانه قوی برای مدیریت بازار دارد.
مهمترین ابزارهایی که بانک مرکزی برای کنترل نوسانات در اختیار دارد، شامل موارد زیر است:
افزایش عرضه ارز: از طریق تسریع بازگشت ارزهای صادراتی و تزریق آن به سامانههای رسمی و تجاری.
کنترل پایه پولی و نقدینگی: برای جلوگیری از تشدید تورم انتظاری و ثباتبخشی به اقتصاد کلان.
ابزارهای مالی نوین: استفاده از اوراق ارزی یا سپردههای دلاری برای جذب و مدیریت تقاضای سفتهبازانه.
سیاست ارتباطی فعال: اطلاعرسانی شفاف و به موقع به جامعه و فعالان اقتصادی برای تصحیح انتظارات و مقابله با شایعات.
تجربه مداخلات موفق قبلی، از جمله در بهار سال جاری، گواه این است که با ورود منضبط و مؤثر بانک مرکزی و ارتباط فعال با جامعه، هیجانات ارزی مهار شده و ثبات به بازار بازمیگردد. بازسازی اعتماد عمومی به ثبات اقتصاد، کلیدیترین عامل در کنترل این نوسانات است.
حباب سکه و دلار: بهای اضطراب در بازار ارز
همزمان با رشد قیمت دلار، بازار سکه نیز شاهد نوساناتی صعودی بود. با این حال، تحلیلها نشان میدهد بخش قابل توجهی از این افزایش، نه به دلیل ارزش ذاتی طلا، بلکه حاصل رشد «حباب قیمتی» است. کارشناسان تخمین میزنند فاصله قیمت بازار با ارزش ذاتی سکه در حدود دو میلیون تومان رسیده است؛ این حباب به وضوح نشان میدهد که خریداران، بیش از آنکه به دنبال ارزش واقعی سرمایه باشند، به دنبال آرامش روانی و گریز از اضطراب هستند. امیررضا اعطاسی معتقد است: «وقتی از حباب سکه صحبت میکنیم، یعنی بازار از واقعیت اقتصادی جدا شده است. این وضعیت پایدار نخواهد ماند و با کوچکترین اصلاح در نرخ ارز یا اونس جهانی، حباب به سرعت تخلیه شده و خریداران هیجانی متضرر خواهند شد.» این پدیده یک هشدار جدی برای افرادی است که بدون تحلیل و تنها بر اساس ترس، اقدام به خرید در اوج قیمتها میکنند و بهای ترس خود را میپردازند.
چشمانداز آتی بازار ارز: بازگشت به تعادل
برآیند نظرات کارشناسان و شاخصهای اقتصادی موجود، به آیندهای روشنتر برای بازار ارز اشاره دارد. موج کنونی افزایش نرخ، ماهیتی کوتاهمدت دارد و پیشبینی میشود با فروکش کردن تقاضای فصلی و شفافیت بیشتر در سیاستهای پولی، نرخها به سطوح تعادلی پیشین بازگردند. شاخصهای کلان اقتصاد ایران، از جمله درآمدهای نفتی، وضعیت تسویه بدهیهای خارجی و سطح ذخایر طلای بانک مرکزی، در وضعیتی باثبات و حتی رو به بهبود قرار دارند که این شرایط پشتوانه محکمی برای مداخله هدفمند بازارساز است.
از سوی دیگر، همانطور که کارشناسان تأکید دارند، «اقتصاد از ابهام بیزار است.» هرچه پیامهای سیاستگذار شفافتر و قاطعتر باشد، دامنهی هیجانات و تصمیمات احساسی کاهش یافته و هیجانات ارزی جای خود را به منطق اقتصادی خواهد داد. این بار نیز، مانند دفعات گذشته، بازار پس از عبور از التهابات روانی و با ورود قدرتمند بانک مرکزی، به مسیر تعادلی خود بازخواهد گشت. در نهایت، باید به یاد داشت که در بازاری متکی بر احساس، سودهای کوتاهمدت ناپایدار و زیانها ماندگار خواهند بود. نشانهها حاکی از آغاز فاز جدیدی از آرامش تدریجی در بازار ارز است.
مطالب مرتبط
- نگاه تحلیلی به بازار: خریداران جدید طلا در اوج قیمتها نیازمند استراتژی هدفمند هستند
- سیاست جدید دولت: قیمت برنج خارجی در بازار ایران شناور خواهد شد
- افزایش مبلغ کالابرگ الکترونیک در آذر ۱۴۰۴: آیا قدرت خرید خانوارها با غول گرانی کالاهای اساسی همگام میشود؟
- افزایش مبلغ کالابرگ الکترونیک در آذر ۱۴۰۴: آیا قدرت خرید خانوارها با غول گرانی کالاهای اساسی همگام میشود؟
«سلام من مهناز رستمی هستم؛ ۴۰ ساله و با بیش از ۱۸ سال تجربهی حرفهای در عرصهی روزنامهنگاری و خبر. مسیر کاریام را از علاقهی عمیق به نوشتن و روایت واقعیت آغاز کردم و در این سالها تلاش کردهام خبر را نه فقط بهعنوان یک گزارش ساده، بلکه بهعنوان ابزاری برای آگاهیبخشی، ایجاد گفتوگو و ارتقای سطح دانش جامعه ارائه کنم.
دارای مدرک کارشناسی هستم و در طول این سالها در رسانههای مختلف فعالیت کردهام؛ از پوشش خبرهای روز گرفته تا نگارش تحلیلهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی. همواره کوشیدهام با قلمی روان، نگاه نقادانه و توجه به جزئیات، محتوایی تولید کنم که برای مخاطبان هم جذاب و هم قابل اعتماد باشد.
اصول کاری من بر پایهی صداقت، سرعت و دقت بنا شده است. باور دارم که خبرنگار باید هم چشم بینای جامعه باشد و هم صدای آن؛ بنابراین همیشه تلاش کردهام روایتهایم فراتر از انتقال اطلاعات باشند و به شکل تحلیلهای اثرگذار در ذهن خواننده باقی بمانند.
در «چکاوک سحر» هدف من این است که خبرهای معتبر و تحلیلهای کاربردی را در اختیار مخاطبان قرار دهم؛ محتوایی که هم برای خوانندگان عمومی و هم برای متخصصان حوزههای مختلف ارزشمند باشد. من اعتقاد دارم که خبر کوتاه و موجز، اگر درست و دقیق نوشته شود، میتواند بیش از هر متن طولانی تأثیرگذار باشد.
امروز، پس از سالها تجربه، همچنان با همان انگیزهی اولیه قلم میزنم؛ با این باور که هر خبر درست میتواند دریچهای تازه به جهان باز کند و هر روایت صادقانه میتواند اعتماد و آگاهی را در جامعه گسترش دهد.»
